Szwecja ma 1 600 muzeów, czyli 151 na milion mieszkańców – światowy rekord według Księgi Rekordów Guinnessa. Brzmi imponujące, prawda? Ale gdy próbujemy wyłowić z tego największą galerię sztuki, pojawia się problem: co właściwie mierzymy?
Galeria czy muzeum?
W Szwecji „galleri” to często prywatne miejsce sprzedaży sztuki, coś w rodzaju salonu wystawowego. Publiczne instytucje ze zbiorami to „konstmuseum”, czyli dosłownie muzeum sztuki. W tym artykule mówiąc „galeria sztuki” mam na myśli właśnie te duże, publiczne muzea, bo tak najczęściej używamy tego słowa po polsku.
Co decyduje o tym, która jest największa?
Kilka kryteriów wchodzi w grę:
- rozmiar kolekcji (liczba eksponatów, dzieł w zbiorach)
- status narodowy i oficjalna rangi instytucji
- znaczenie historyczne i reprezentatywność dla szwedzkiej sztuki
- ewentualnie frekwencja, zasięg publiczny
Powierzchnia budynku? Niespecjalnie istotna. Pojedyncze gigantyczne dzieło? Też nie o to chodzi.
Warto dodać, że sztokholmskie metro bywa nazywane „największą galerią sztuki w Szwecji” ze względu na dekoracje na stacjach. Ale to sztuka publiczna, nie muzeum w klasycznym sensie.
Największa galeria sztuki kraju
Nationalmuseum to narodowa galeria sztuki Szwecji, założona w 1792 roku. Jej zbiory liczą około 700 000 obiektów, co czyni ją absolutnym liderem jeśli chodzi o rozmiar kolekcji. W tym:
- około 16 000 obrazów i rzeźb
- około 500 000 rysunków i druków
- rzemiosło artystyczne od XIV wieku
- największa na świecie kolekcja miniatur portretowych (ponad 5 200 sztuk)
Wśród mistrzów znajdziemy Andersa Zorna, Carla Larssona, Alexandra Roslina, ale też Rembrandta, Rubensa, Goyę, Renoira, Degasa czy Gauguina. Całkiem nieźle jak na jedno miejsce.
Budynek i modernizacja 2013-2018
Gmach na Blasieholmen pochodzi z 1866 roku, zaprojektował go Friedrich August Stüler w stylu neorenesansowym. Przez lata zbiory rosły, ale eksponowano ich niewiele. Stąd wielka renowacja 2013-2018 za około 1,25 miliarda koron. Efekt? Liczba eksponatów na wystawie potroiła się (z około 1 700 do 5 300), wrócił dostęp do światła dziennego, powiększono przestrzenie publiczne. Muzeum otwarło się ponownie w październiku 2018.
Dziś dyrektorem generalnym jest Patrick Amsellem (od 2024), frekwencja w 2024 roku wyniosła około 419 000 osób. Parter jest bezpłatny (sklep, restauracja, dziedziniec rzeźby, strefa dla dzieci). Museum prowadzi też National Portrait Gallery w Gripsholmie i Muzeum Porcelany w Gustavsbergu.
Drugie bieguny
Jeśli mówimy o największej galerii, warto wspomnieć o liderach w innych kategoriach. Bo czasem szukamy czegoś innego niż sama liczba dzieł.
Moderna Museet, lider sztuki nowoczesnej
Moderna Museet w Sztokholmie to potęga jeśli chodzi o sztukę XX i XXI wieku. Kolekcja? Około 130 000-140 000 dzieł, w tym jakieś 100 000 fotografii (jedna z najważniejszych kolekcji na świecie). Nacisk na szwedzkich i nordyckich artystów, francuski modernizm, amerykańską powojenną scenę. Znajdziesz tu Picassa, Dalího, Duchampa, Warhola, Hilmę af Klint.
Muzeum powstało w 1958 roku, główny gmach (Rafael Moneo) w 1998, oddział w Malmö w 2009. Od 2026 planowana integracja z ArkDes i Statens konstråd pod jednym dachem, co jeszcze bardziej wzmocni pozycję.
Göteborg i sztuka w przestrzeni publicznej
Göteborgs Konstmuseum to około 70 000 dzieł, mocny profil nordycki (Munch, Zorn, Larsson, Krøyer w Fürstenbergska galleriet) plus międzynarodówka (Rembrandt, van Gogh, Monet, Picasso). Frekwencja: 200 000-250 000 rocznie. Czeka go modernizacja za miliard koron i zamknięcie gdzieś między 2028 a 2032.
A sztuka publiczna? Metro w Sztokholmie (90-94 stacje, dzieła około 150 artystów od lat 50.) bywa nazywane „największą galerią świata„, ale to nie muzeum. Największe pojedyncze dzieło? Mural 2 800 m² w Göteborgu (Lindholmen, HOXXOH/Artscape).
Co naprawdę wynika z tytułu największa galeria?
Tytuł „największa” zawsze brzmi imponująco, ale w praktyce oznacza po prostu największą liczbę eksponatów w kolekcji stałej wśród szwedzkich muzeów sztuki. To sprawia, że Nationalmuseum ma status instytucji referencyjnej, miejsca, gdzie historia sztuki nordyckiej i europejskiej została skatalogowana najszerzej. Nie chodzi tu o same metry kwadratowe czy liczbę sal, tylko o bogactwo zbiorów zgromadzonych przez stulecia.
Co ciekawe, dla przeciętnego zwiedzającego ten tytuł nie zmienia doświadczenia wizyty. Możesz zobaczyć setki dzieł albo skupić się na kilkunastu salach, które naprawdę rezonują z twoimi zainteresowaniami. Wielkość kolekcji to przede wszystkim zasób dla badaczy i kuratorów, którzy mogą wyciągać z magazynów nieznane perełki na rotacyjne wystawy.